pianoTo English versionEnglish flag

SOLOPROGRAMMA'S

1. Jazzinvloeden in de 20ste-eeuwse pianomuziek.

Dit programma - waarvan de invulling voortdurend verandert- voert Marcel Worms al vanaf 1992 uit in binnen- en buitenland. Het is een bloemlezing uit het modern-klassieke repertoire, dat in mindere of meerdere mate door de jazzmuziek beinvloed is. Naast werken van gereputeerde componisten als Strawinsky, Milhaud, Hindemith, Ives en Gershwin worden ook minder vaak gespeelde collega's onder wie Finnissy, Nancarrow, Schulhoff, Rzewski en Antheil belicht. Daarnaast worden transscripties van soli van jazzpianisten (Bill Evans, Art Tatum en Errol Garner) uitgevoerd om zo de werken van de modern-klassieke componisten naast de originelen van hun jazz-collega's te kunnen leggen.

2. Blues voor piano

De Blues is te beschouwen als de oervorm van de Jazz. Het leek Marcel Worms interessant om te onderzoeken hoe componisten vandaag de dag tegenover deze muziekvorm staan. Het aantal bijdragen aan dit programma van Nederlandse en buitenlandse componisten uit alle 6 Continenten ligt inmiddels rond de 200 en deze komen uit ca. 50 verschillende landen. In vrijwel al deze landen voerde Marcel Worms zijn bluesprogramma uit. Nieuwe Blues waren te horen in Amsterdam in het BIM-huis (1997, 1998, 2000), in de Beurs van Berlage (2000), in de IJsbreker (1997, 2001 en 2003) en in het Stedelijk Museum. De meeste van deze concerten werden integraal op de radio uitgezonden.
Dit is het overzicht van het Blues programma.
De programma's 1 en 2 kunnen ook gecombineerd worden

3. Gershwins 100ste geboortedag

Ter gelegenheid van de 100ste geboortedag van George Gershwin in 1998 heeft Marcel Worms een geheel aan deze componist gewijd programma samengesteld. Hierin kunnen de complete Preludes (vier van de zeven werden pas onlangs gepubliceerd) beluisterd kunnen worden, een pianosolo-transscriptie van An American in Paris en/of de Rhapsody in Blue , Gershwin Arrangements van de Engelse componist Michael Finnissy, een aantal door Gershwin zelf gemaakte arrangementen van zijn Songs en een tweetal minder bekende werken van de componist. Van een aantal Gershwin Songs geeft Marcel Worms ook een eigen interpretatie.

4. Vincent van Gogh en de Muziek van zijn Tijd

Marcel Worms stelde dit programma samen op verzoek van het Van Gogh Museum in Amsterdam. Hij voerde het daar uit evenals in de Verenigde Staten naar aanleiding van twee grote Van Gogh exposities in Washington (National Gallery of Art) en Los Angeles (Los Angeles County Museum of Art).
Het programma met een toelichting vindt u elders op deze site.

5. Mondriaan en de Muziek van zijn Tijd

Het programma met een toelichting vindt u elders op deze site.
Dit programma verscheen ook op cd (zie discografie Marcel Worms)

6. Jean Wiéner - Works for piano

Het programma met een toelichting vindt u elders op deze site.
Dit programma verscheen ook op cd (zie discografie Marcel Worms)

7. Francis Poulenc - 100ste geboortedag

In 1999 was het 100 jaar geleden dat de Fransecomponist Francis Poulenc geboren werd. Reden voor Marcel Worms een programma samenstellen met uitsluitend werken van Poulenc voor pianosolo.'
De piano is voor Poulenc, zelf begenadigd pianist, altijd een belangrijk instrument geweest. Toch zijn Poulencs pianowerken opvallend weinig te horen op de podia. De componist stond zelf altijd zeer kritisch (te kritisch....) tegenover zijn pianistisch oeuvre. Slechts weinige werken konden in zijn ogen genade vinden: de Improvisaties en de Suite in C. Deze stukken zullen dan ook niet ontbreken op dit programma, dat probeert een representatief beeld te geven van een oeuvre waarin alle karakteristieken en stijlontwikkelingen hoorbaar zullen zijn.

8. 'Picasso - Artist of the century'

Op verzoek van de Kunsthal Rotterdam stelde Marcel Worms ter gelegenheid van de grote Picassotentoonstelling in 1999 een programma samen met werken die een relatie hebben met Picasso. Dit programma is uitgekomen op het label VIA RECORDS.

9. Federico Mompou - Musica Callada

In 2002 was het 15 jaar geleden dat de Catalaanse componist Federico Mompou op de gezegende leeftijd van 94 jaar overleed.
Eigenlijk heeft de tijdloze muziek van Mompou geen kroonjaar nodig om gespeeld te worden. Het grootste deel van Mompou's oeuvre bestaat uit pianomuziek en deze is volstrekt uniek. De werken zijn simpel en doorzichtig van structuur, hoorbaar intuïtief en niet volgens een systeem gecomponeerd en doortrokken van een Spaanse, strenge mystiek.
Het 'magnum opus' van Mompou is ongetwijfgeld de 'Musica Callada', gecomponeerd in 4 fasen, tussen 1959 en 1967. Deze zelden gespeelde cyclus bestaat uit 28 miniaturen met een volstrekt eigen karakter. In deze 'muziek van de stilte' zijn klank en stilte gelijkwaardige elementen, die elkaar volmaakt aanvullen. De muziek is overwegend meditatief, verstild en sober, maar tevens warm en intiem.
Mompou is een soort diamantslijper, die zijn hele leven aan de dezelfde diamant heeft geslepen om deze steeds fraaier te maken. Hij is te vergelijken met de schilder Giorgio Morandi, die ook zijn hele leven dezelfde objecten schilderde en de essentie daarvan steeds nauwkeuriger probeerde uit te beelden. Muzikaal bestaat er duidelijke verwantschap met componisten als Satie, Debussy en Janácek.
Het werk zou met haar duidelijke religieus-mystieke inslag ook als een Spaanse variant op de '20 Regards' van Messiaen beschouwd kunnen worden. Misschien is de voornaamste reden dat het stuk zo zelden te beluisteren is, het feit, dat het absoluut geen 'klavierleeuwenmuziek' is. Essentieel zijn daarentegen de rijkdom aan klankkleuren en nuances, de spanningsopbouw en de subtiele timing.
In 2007 heeft Marcel Worms weer een aantal concerten met muziek van Mompou gegeven in het kader van diens 20ste sterfdag. Naast de cyclus 'Musica Callada' voor piano was kamermuziek te horen door een ensemble bestaande uit Irene Maessen (sopraan), Marijke van Kooten (viool), Larissa Groeneveld (cello) en Martin Kaay (gitaar). Deze programma's kunnen nog steeds worden uitgevoerd.

10. Tango's voor piano

In dit programma zijn Tango's voor piano te horen uit Zuid-Amerika en Tango's , die Europese componisten schreven nadat de Tangomuziek aan het begin van de twintigste eeuw Europa bereikt had. De piano is vrijwel vanaf het begin een voornaam instrument in het Tango-ensemble geweest en vele grootheden uit de Tango-geschiedenis, zoals Osvaldo Pugliese en Horacio Salgan waren, behalve orkestleider, ook pianist. Marcel Worms voerde dit programma al uit in Nederland, China en Argentinië
Een overzicht van het Tangoprogramma vindt u elders op deze site.

11. Componisten en hun volksmuziek

Wij leven in een tijd, waarin grenzen vervagen. Dankzij de zegeningen van verhoogde mobiliteit en internet is communicatie makkelijker dan ooit. Naast de positieve kanten daarvan is er ook een keerzijde: culturele identiteit en diversiteit gaat verloren.
Een aspect van deze globalisering is, dat in muziek veelal de culturele en geografische achtergrond van de componist niet meer duidelijk te horen is. In het verleden is dat anders geweest. Vele componisten verwerkten de traditionele muziek uit hun cultuur, hun land of streek in hun composities. Beethoven, Haydn en Mozart gebruikten populaire dansen uit de volksmuziek, Chopin drukte in de Mazurka zijn heimwee naar Polen uit, voor Liszt was de Hongaarse zigeunermuziek een inspiratiebron en Bártok reisde Oost-Europa door met een primitief opnameapparaat om zo veel mogelijk authentieke volksmuziek te registreren, die hij vervolgens royaal in zijn oeuvre gebruikte.

Voor dit programma is gekozen voor muziek van vier Europese componisten, die elk één van de vier windstreken vertegenwoordiger: Franz Schubert (west), Leos Janácek (oost), Edvard Grieg (noord) en Federico Mompou (zuid).
Een uitgebreide beschrijving van dit programma vindt u elders op de site.

12. Joodse componisten in en rond de Tweede Wereldoorlog

De periode in en rond de Tweede Wereldoorlog heeft joodse componisten zonder uitzondering zwaar getroffen. In het beste geval konden zij onderduiken of overleefden zij het concentratiekamp. Velen waren echter minder gelukkig en werden niet alleen als persoon maar ook als componist vermoord. Veel van hun muziek is gelukkig bewaard gebleven en de laatste tijd is er een toenemende belangstelling voor hun werk te constateren.
In dit programma wordt werk uitgevoerd van joodse componisten, die kort voor en in de Tweede Wereldoorlog actief waren. Een aantal werken is tijdens het verblijf van de componist in het kamp geschreven. Sommige werken dragen hoorbaar het stempel van de situatie waarin zij gecomponeerd zijn, maar opvallend genoeg is dikwijls ook een lichtere, haast optimistische toon overheersend. Het vermogen van kunstenaars om onder zulke omstandigheden hun geestkracht te behouden is verbazend en hoopgevend.

Op het programma staat werk van Leo Smit (Deux hommages, Suite), Nico Richter (de compacte en vooruitstrevende sonatine uit 1935), Viktor Ullmann (tweede Pianosonate), Gideon Klein (de pianosonate, die associaties oproept met de veel bekendere pianosonate van Alban Berg), Erwin Schulhoff ( de swingende 'Suite dansante en jazz') en Karel Berman ( de aangrijpende Terezinsuite).
Een programma met dezelfde thematiek voert Marcel Worms uit met fluitiste Eleonore Pameijer met werk van Leo Smit, Erwin Schulhoff, Dick Kattenburg en Rosy Wertheim.

13. Spaans programma 'featuring' Mompou en Nin-Culmell

Bij Spaanse pianomuziek uit de eerste helft van de twintigste eeuw wordt meestal in eerste instantie gedacht aan componisten als Albeniz, de Falla, Granados en Turina. Opvallend genoeg hebben twee Spaanse componisten, voor wiens muziek ik een speciale voorliefde heb, nooit eenzelfde bekendheid gekregen: Federico Mompou (1893 - 1987) en Joaquin Nin-Culmell (1908 -2004).

Met de muziek van Federico Mompou houdt Marcel Worms zich al vele jaren bezig en in het bijzonder in 2007, de twinstigste verjaardag van Mompou’s sterfdag.
Mompou’s muziek spreekt een haast magische taal, waarmee met een minimum aan middelen een bijzondere, mystieke wereld wordt opgeroepen. Catalaanse volksmuziek, klokgelui en religieuze elementen spelen daarin een prominente rol.
De componist Joaquin Nin-Culmell was een goede vriend van Mompou. Zijn vader was de Cubaanse componist Joaquin Nin, zijn Spaanse moeder was zangeres. Nin-Culmell leidde een kosmopolitisch bestaan en woonde o.a. in Spanje, Frankrijk en in de Verenigde Staten. Zijn muziek is aardser en heftiger dan die van Mompou. Spaanse en Cubaanse volksmuziek zijn vrijwel altijd duidelijk aanwezig. Zijn vier bundels Tonadas geven met canciones en bailes, liederen en dansen, een kaleidoskopisch beeld van de verschillende regionen van Spanje, een soort alternatieve Iberia, minder virtuoos, maar ruiger en primitiever. De Tonadas zal ik begin 2008 op CD vastleggen. De volksmuziek van Cuba heeft Nin-Culmell verwerkt in zijn 12 Cubaanse dansen.
In 2008 zal het 100 jaar geleden zijn, dat Nin-Culmell werd geboren: een mooie gelegenheid om deze haast vergeten parel van de Spaanse pianomuziek weer te laten schitteren.

Er kan een aantal verschillende programma's rondom deze muziek worden samengesteld:
1.Een Mompouprogramma: Música Callada of een selectie uit Mompou’s overige pianowerk.
2.Een Nin-Culmell programma: de complete Tonadas en eventueel de Cubaanse dansen.
3.Een Cubaans programma met muziek van Nin-Culmell, Ignacio Cervantes (Danzas Cubanas) en Ernesto Leucona.
4.Een Spaans programma met pianomuziek van Mompou en Nin-Culmell en daarnaast van Albeniz, de Falla, Granados en/of Turina

14.Rondom Chopin

De Poolse componist Frédéric Chopin componeerde vrijwel alleen voor de piano. Zijn affiniteit met dat instrument, zijn vernieuwend gebruik van harmonieën en kleuren, zijn pianotechnische innovaties en zijn instinctief en geniaal gevoel voor melodiek hebben hem tot een icoon van de klassieke pianomuziek gemaakt.
Vele componisten na hem zijn beïnvloed door Chopins muziek en in dit programma worden deze invloeden hoorbaar gemaakt.

De Catalaanse componist Federico Mompou koos een van de Preludes van Chopin als thema voor een serie variaties, die meer virtuositeit etaleren dan wij van de doorgaans sober componerende Mompou gewend zijn.
Simon Laks was een joodse landgenoot van Chopin en verhuisde net als deze op jonge leeftijd naar Parijs. Zijn Ballade voor piano schreef hij in 1949 ter gelegenheid van de honderdste sterfdag van zijn voorganger. De parallelen met de vier Ballades van Chopin zijn opvallend, overigens zonder dat daaruit letterlijk wordt geciteerd. Simon Laks speelde als violist in het kamporkest van Auschwitz en werd daarvan later Kapelmeister.
De muziek van de Nederlandse componist Dick Kattenburg, die in tegenstelling tot Simon Laks Auschwitz niet overleefde, is lange tijd volslagen onbekend gebleven totdat enige jaren geleden een groot aantal partituren boven water kwamen. Hierdoor wordt zijn muziek inmiddels uitgevoerd en is deze op CD is vastgelegd. In mei 2010 is een tweede vondst van composities van Kattenburg gedaan, waaronder een Novelette voor piano. In deze Novelette vallen vooral de overeenkomsten met Chopins muziek op.
De Nocturne wordt algemeen geasscocieerd met Chopin, ook al was hij niet de eerste componist die stukken onder deze titel schreef. Op zijn beurt inspireerde de Nocturne van Chopin in g klein op. 15 nr.3 zijn bewonderaar Robert Schumann tot een serie variaties. Deze Variationen über ein Nocturne von Chopin worden in vrijwel geen enkel boek of artikel over Schumann genoemd. De laatste maten zijn weliswaar door uitgever Breitkopf geschreven - de componist voltooide het werk niet - maar het stuk verdient desondanks een volwaardige plek in Schumanns oeuvre.
De Mazurka's zijn Chopins composities waarin het volksmuzikale element het duidelijkst naar voren komt. Maar zo cultuurgebonden zijn die Mazurka's kennelijk ook weer niet want, evenals Chopins Walsen, inspireerden zij in belangrijke mate de muziek van Antilliaanse componisten als Jacobo Palm en Wim Statius Muller. Zij staken Chopin in een Caraïbisch jasje. De geschiedenis van deze verrassende muzikale cross-over wordt uitvoerig beschreven in een boek van Jan Brokken: Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin.
Veel van Chopins muziek heeft een improvisatorisch karakter. Zij lijkt spontaan aan de piano te zijn ontstaan en vandaaruit verder te zijn uitgewerkt. Het is dan ook niet verbazend dat veel musici en componisten in Chopins werk jazz avant-la-lettre meenden te herkennen. De Amerikaanse componist Louis Gruenberg heeft die herkenning muzikaal vormgegeven in een jazzversie van Chopins Wals in cis klein op. 64 nr.1 onder de titel Jazz Masks.
Veel van de in jazz gebruikte akkoorden zijn schatplichtig aan de harmonische taal van Chopin. Die invloed is heel duidelijk te horen in het spel van jazzpianist en -componist Bill Evans. Zijn Waltz for Debby lijkt een Chopin-wals, die vanuit de Parijse salons is verhuisd naar de jazzclubs van New York.

15. De Goldbergvariaties van Bach en Metamorphosis van Philip Glass

Aanvankelijk was het niet meer dan een serie korte stukken om de gezant van Rusland in Dresden, graaf Hermann Carl von Keyserlingk, tijdens diens slapeloze uren te laten vermaken door de jonge klavecinist Johann Gottlieb Goldberg, leerling van Johan Sebastian Bach. Inmiddels nemen Bachs Goldbergvariaties BWV 988 allang een plaats in de canon van onontkoombare werken voor klavier.
April 2011 - Jakko van der Heijden, directeur van Zefir Records, het label dat mijn laatste vijf cd’s uitbracht, onthult mij zijn langgekoesterde wens: een cd waarop de Goldbergvariaties (1741) gecombineerd zouden worden met Metamorphosis (1988) van Philip Glass. Voelde ik ervoor om zo'n opname met hem te maken?
Een van de hoogtepunten uit het barokrepertoire naast een klassieker van het minimalisme. Een dalend basmotief, dat aanleiding vormt tot een reeks dansen, canons en virtuoze variaties, die een veelheid aan stemmingen en emoties uitdrukken, versus een serie eenvoudige akkoorden die, met een meditatieve traagheid, veelkleurige muzikale patronen laten ontstaan. Heel verschillende werken, dat wel, maar anderzijds allebei transformaties van een simpel patroon - het ene werk varieert in een hoog tempo op een barokke manier, capricieus, verrassend, gedurfd, het andere doet dat veel voorzichtiger, slaat geleidelijk zijn vleugels uit en opent stapje voor stapje nieuwe vergezichten. Maar er leiden meer wegen naar Rome en beide stukken komen uiteindelijk terug bij hun uitgangspunt.
Mijn eerste reactie op Jakko’s voorstel was terughoudend. Glenn Goulds versie van de Goldbergvariaties maakte op mij als tiener een verpletterende indruk. Een keur van grote pianisten gaf sindsdien hun visie op deze monumentale variatiereeks: Perahia, Sokolov, Schiff, Barenboim en vele anderen. Jakko beaamde dit, maar merkte daarbij op dat evengoed mijn naam in die rij van uitvoerders nog ontbrak. Bovendien zou de combinatie met het werk van Glass ook een andere doelgroep kunnen bereiken: muziekliefhebbers die wellicht voor de complexe techniek van Bach terugschrikken maar voor wie het zeer toegankelijke idioom van Glass het pad zou kunnen effenen naar de kennismaking met de intellectuelere taal van diens collega.
Van jongs af aan is Bach mijn absolute lievelingscomponist. Dikwijls begin ik mijn dag met het spelen van zijn muziek en de Goldbergvariaties staat daarbij vaak op de lessenaar. Het vooruitzicht om mij voor een cd-opname lange tijd met dit magnum opus te kunnen bezighouden (en dat in mijn zestigste geboortejaar!), ging me steeds sterker aantrekken. Ik begon de Goldbergs te studeren en constateerde dat de muzikale en technische problemen overkomelijk waren.
Tegelijkertijd schafte ik Glass’ Metamorphosis aan. Toen ik op een avond in april alle vijf de delen achter elkaar had doorgespeeld, werd er op mijn studiodeur geklopt: mijn beide bovenbuurmeisjes hadden geboeid geluisterd en wilden meteen weten wie deze ‘waanzinnig coole muziek’ had geschreven. Ik begon te geloven dat Jakko gelijk had met zijn combinatie-idee.
De opname van beide stukken heeft inmiddels plaatsgevonden in de Zeeuwse Concertzaal in Middelburg. In oktober 2013 kwam het album uit en sindsdien heb ik het programma veelvuldig uitgevoerd.

16. Rondom Francisco Mignone (1897 - 1986)

Francisco Mignone is beroemd in zijn vaderland Brazilië maar is daarbuiten nog nauwelijks bekend.
Zijn muziek combineert de muziek van Chopin en het Italiaanse belcanto met de Braziliaanse volksmuziek en haar karakteristieke, opzwepende ritmes. In juli 2013 bezocht Marcel Worms Mignone's weduwe, de pianiste Maria Josephina Mignone in Rio de Janeiro. Zij vormde met de componist een pianoduo en kent Mignone's muziek als geen ander. Daarna zal Marcel als eerste Nederlandse pianist een groot deel van Mignone's pianowerk op CD vastleggen (release najaar 2013). In dit programma komt de muziek van Mignone ruimschoots aan bod, naast werk van diens landgenoot Ernesto Nazareth, die vertegenwoordigd is met een aantal Tangos Brazileiros.
De muziek die Darius Milhaud tijdens zijn verblijf in Brazilië (1917-18) hoorde, inspireerde hem tot zijn Saudades do Brazil voor piano, waarin dat onvertaalbare Braziliaanse begrip Saudade muzikaal wordt verbeeld. Een zwakke poging desondanks: Weltschmerz, spleen, duende...Maar om de Saudade werkelijk te begrijpen moet je hem horen en als je genoeg melancholie en 'blues' hebt gehoord, dan is daar de song van Brazilië's beroemdste componist, Carlos Antonio Jobim: Chega de Saudade ofwel No More Blues.

17. Danzas Caribeñas

De klassieke muziek van Curaçao, onderdeel van ons culturele erfgoed, is in Nederland zo goed als onbekend. Jan Brokkens boek Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin, waarin de grote invloed van Chopin op de Caribische muziek wordt beschreven, heeft dit repertoire al wat meer bekendheid gegeven maar nog niet de brede erkenning die het verdient.

Caribische dansen voor piano met de nadruk op composities uit Curaçao: werk van Jules Blasini, Joseph Sickman Corsen, Robert Rojer, Wim Statius Muller en leden van de muzikale Palm dynastie: Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm en Albert Palm. Voor een wat breder perspectief wordt het repertoire uitgebreid met muziek uit Cuba (Ignacio Cervantes) en Venezuela (Teresa Carreño).

Diverse werken zijn afkomstig uit het beroemde Curaçaose tijdschrift Notas y Letras en worden voor de eerste keer in Nederland uitgevoerd. Notas y Letras verscheen in de periode 1886-1888 en had een uitstraling in het hele Caribische gebied. Schrijvers, dichters en componisten uit Venezuela, Puerto Rico, Colombia, Santo Domingo en Curaçao publiceerden hun gedichten, novelles en composities in dit culturele tijdschrift.

Op initiatief van de Palm Music Foundation heeft Marcel dit repertoire inmiddels op cd vastgelegd voor het label Zefir Records.

18. 'De Jaargetijden' van de Letse componist Peteris Vasks

Peteris Vasks zou getypeerd kunnen worden als de Arvo Pärt van Letland.

Natuur, contemplatie en spiritualiteit vormen belangrijke elementen in beider muziek. In zijn cyclus 'De Jaargetijden' (1980 - 2008) beeldt Vasks, in een hoogst persoonlijke muzikale taal, niet alleen het grillige en vaak extreme karakter van de Baltische jaargetijden uit, maar geeft hij ook zijn visie op de relatie tussen mens en natuur - een relatie die hem zorgen baart. Voor Vasks is de bedreiging van de natuur onlosmakelijk verbonden met een moreel verval in de samenleving. Omdat zijn muziek herhaaldelijk de vrijheidsdrang van de Letten uitdrukte, mocht zijn werk tot 1992 (onafhankelijkheid van Letland) niet gespeeld en evenmin gepubliceerd worden.

In de zomer van 2015 bezocht Marcel de componist in Riga waarna hij de cyclus op cd opnam (release april 2016).